बृहन्मुंबई महानगरपालिका निवडणुकीसाठी आरक्षण निश्चित — सोडत महानगरपालिका आयुक्तांच्या अध्यक्षतेखाली पार पडणार , महिलांसाठी पन्नास टक्के आरक्षण कायम

29 October 2025

मुंबई, महाराष्ट्र राज्य निवडणूक आयोगाने बृहन्मुंबई महानगरपालिकेच्या सार्वत्रिक निवडणुका २०२५ साठी आरक्षणाची नवी रूपरेषा जाहीर केली आहे. राज्य निवडणूक आयुक्त दिनेश वाघमारे यांच्या स्वाक्षरीने प्रसिद्ध करण्यात आलेल्या या आदेशानुसार, निवडणुका ‘एक सदस्यीय प्रभाग पद्धती’ (Single-Member Ward System) अंतर्गत घेण्यात येणार आहेत.

हा आदेश भारतीय संविधानाच्या कलम २४३(झेडए) तसेच मुंबई महानगरपालिका कायदा, १८८८ मधील कलम १८(अ) अंतर्गत जारी करण्यात आला आहे.

या आदेशानुसार, महानगरपालिकेमध्ये एकूण २२७ सदस्यांची निवड केली जाणार असून, २०२५ सालच्या या निवडणुका या नव्या आरक्षण नियमांनुसार ‘पहिल्या निवडणुका’ मानल्या जातील. त्यामुळे आरक्षणाचे चक्र (Rotation) नव्याने सुरु होणार आहे.

See pdf

https://drive.google.com/file/d/16zzbfoSnqem-W8MCzoXp1HDvPPGJz7P3/view?usp=drivesdk

जागावाटपाची तत्त्वे

महानगरपालिका आयुक्तांना विविध प्रवर्गांनुसार आरक्षित जागांची गणना करून त्याचे वाटप करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.

निवडणूक आयोगाच्या आदेशानुसार अनुसूचित जाती व जमातींच्या जागांची संख्या त्यांच्या लोकसंख्येच्या प्रमाणात ठरवली जाईल. मागासवर्गीय नागरिकांसाठी एकूण जागांपैकी २७ टक्के जागा आरक्षित ठेवण्यात येतील.

महिलांसाठी प्रत्येक प्रवर्गातील एकूण जागांपैकी ५० टक्के जागा आरक्षित ठेवण्याची अट कायम राहणार आहे. म्हणजेच अनुसूचित जाती, अनुसूचित जमाती, मागासवर्गीय नागरिक आणि सर्वसाधारण प्रवर्ग — या सर्वांमध्ये निम्म्या जागा महिलांसाठी राखीव असतील.

आरक्षणाची गणना करताना अर्ध्याहून कमी अपूर्णांक वजा करण्यात येईल आणि अर्ध्याहून अधिक अपूर्णांक वाढवला जाईल, मात्र २७ टक्क्यांच्या मर्यादेपेक्षा जास्त आरक्षण होणार नाही याची खबरदारी घेण्यात येईल.

आरक्षित जागांचे वाटप कसे होणार

१. अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमातींसाठी आरक्षण:

संबंधित प्रवर्गातील लोकसंख्येचा टक्का सर्वाधिक असलेल्या प्रभागांमध्ये जागा राखीव करण्यात येतील. एकाच प्रभागात दोन्ही प्रवर्गांचे आरक्षण लागू होणार नाही.

२. मागासवर्गीय नागरिकांसाठी आरक्षण:

अनुसूचित जाती आणि जमातींसाठी जागा राखल्यानंतर उरलेल्या प्रभागांमध्ये मागासवर्गीय नागरिकांच्या जागा सोडतीद्वारे (लॉटरीद्वारे) निश्चित करण्यात येतील.

३. महिलांसाठी आरक्षण:

प्रत्येक प्रवर्गातील एकूण जागांपैकी निम्म्या जागा महिलांसाठी राखीव राहतील. अनुसूचित जाती, अनुसूचित जमाती, मागासवर्गीय आणि सर्वसाधारण प्रवर्गातील महिला जागा सुद्धा सोडतीद्वारे ठरवल्या जातील.

सोडतीची प्रक्रिया आणि पारदर्शकता

सोडत ही महानगरपालिका आयुक्तांच्या अध्यक्षतेखाली सार्वजनिकपणे घेण्यात येईल. यावेळी राजकीय पक्षांचे प्रतिनिधी, नागरिक आणि अधिकारी उपस्थित राहतील.

सोडतीपूर्वी तिचा दिनांक, वेळ आणि स्थळ याची माहिती स्थानिक मराठी व इंग्रजी वृत्तपत्रांमधून तसेच पालिकेच्या संकेतस्थळावर प्रसिद्ध करण्यात येईल.

सोडतीच्या संपूर्ण प्रक्रियेचे इतिवृत्त (Minutes) तयार करून त्यावर सर्व उपस्थित प्रतिनिधी आणि आयुक्त यांच्या स्वाक्षऱ्या घेतल्या जातील. त्यानंतर प्रभागनिहाय आरक्षित जागांची यादी प्रसिद्ध केली जाईल.

मसुदा, हरकती आणि अंतिम जाहीरात

सोडतीनंतर मसुदा स्वरूपातील प्रभागनिहाय आरक्षण यादी जाहीर करण्यात येईल. नागरिकांना ठराविक मुदतीत हरकती आणि सूचना सादर करण्याची संधी दिली जाईल.

महानगरपालिका आयुक्त या हरकतींचा आढावा घेऊन आवश्यक ते बदल करतील. त्यानंतर अंतिम आरक्षण यादी राजपत्रात (गव्हर्नमेंट गॅझेटमध्ये) तसेच सार्वजनिक जाहीरनाम्याद्वारे प्रसिद्ध करण्यात येईल.

या आदेशानंतर बृहन्मुंबई महानगरपालिकेच्या सार्वत्रिक निवडणुका २०२५ साठी आरक्षण निश्चितीची प्रक्रिया औपचारिकरित्या सुरू झाली आहे.

एक सदस्यीय प्रभाग पद्धतीचा अवलंब आणि महिलांसाठी पन्नास टक्के आरक्षण हे मुंबईच्या स्थानिक राजकारणात अधिक प्रतिनिधित्व, पारदर्शकता आणि समतोल घडवून आणणारे ठरणार असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.

#BrihanmumbaiMunicipalCorporation #BMCelections2025 #Reservation #DrawOfLots #WomenReservation #OneMemberOneWard #MumbaiMunicipalElections #MaharashtraElectionCommission #MunicipalCommissioner #BMCNews